Kanuni ibraz süresinde çekle ilgili karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme!

T.C.
İZMİR 
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. CEZA DAİRESİ
ESAS NO. 2019/1199
KARAR NO. 2019/1952
KARAR TARİHİ. 30.5.2019

2004/m.349/2

5941/m.3/4, 5, 8

5271/m.195

7201/m.21/1,21/2

6102/m.798,808

ÖZET : 1-Sanığın üzerine atılı suç 5941 Sayılı kanununun 5. Maddesinde düzenlenen üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içerisinde ibrazında, çek ile ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu olup, adli para cezası ile yaptırım altına alınmıştır. Bu nedenle, İİK.nın 349/5 ve CMK.nın 195. maddeleri uyarınca kendisine, gelmese de yokluğunda duruşmanın yapılacağına ilişkin meşruhatlı davetiye usulüne uygun tebliğ edilmek şartıyla yargılama yokluğunda bitirilebilecektir. Sanığın yargılamada müdafii ile temsil edilmesi, onun duruşmadan haber edilme ve bu şekilde duruşmada hazır olma imkanından yoksun bırakılması sonucunu doğurmaz.

Sanığa duruşma gününü bildirir ilk davetiyenin sanığın bilinen adresine çıkarıldığı bunun iade gelmesi üzerine, ikinci kez sanığın mernis adresine tebligat çıkartılmadığı anlaşılmıştır. 7201 Sayılı TK'nın 21/1 ve 21/2 maddelerine uygun tebligat yapılmadan sanığın yokluğunda yargılama yapılarak hüküm kurulması bozma nedeni kabul edilmiştir.

2- Çekte karşılıksız işleminin nasıl yapılacağı 5941 Sayılı Kanunun 3/4 maddesinde düzenlenmiştir. 5941 Sayılı Çek Kanunu'nun 1/2. Maddesine göre Çek kanununda hüküm bulunmayan hâllerde genel hükümler uygulanır. 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 798. Maddesine göre Çekin bir takas odasına ibrazı ödeme için ibraz yerine geçer. Zaten, hamilin çeki takas odasına ibrazı fiilen mümkün değildir. Takas odalarında işlemler iki şekilde yapılır: Ya çek kendilerine ödeme için ibraz edilen banka temsilcileri takas odasında yapılan toplantıya katılır ya da çek muhatap banka dışında başka bir banka şubesine ödeme için ibraz edildiğinde banka yetkililerince elektronik ortamda provizyon sorularak yapılır. Bu işlemler sonucunda, çekin muhatap bankaca herhangi bir nedenle ödenmeyeceğinin anlaşılması halinde, muhatap bankanın ödememe nedeni takas odası ilgililerince çekin üzerine tarih atılarak yazılır (TTK. Md. 808) ve bu kişilerce imzalanır. Daha sonra takas odasına ödeme için ibrazda bulunan bankaya iade edilir. Muhatap bankanın takas odasındaki temsilcisinin çek üzerine yazılan bu beyanı imzalama zorunluluğu yoktur. İmzalanmamış olsa dahi, takas odası ilgililerince imzalanan resmi nitelikteki bu beyan muhatap bankanın beyanı gibi hüküm ve sonuç doğurur. (TTK madde 808/1.c). Zaten çeki hamilden alıp takas odasına götüren banka yetkilisi takas odasının beyanını imzalarken hamil adına vekaleten imzalar.İlk Derece Mahkemesince çeklerin müşteki tarafından bankaya ibraz edilmediği, şikayet hakkının ibraz eden hamile ait olduğu gerekçesiyle şikayete konu çek bakımından davanın düşürülmesine karar verilmesi,

3- Şikayet hakkının; çeki tahsil amacıyla bankaya ibraz eden hamil ile "karşılıksızdır" işlemi yapıldıktan sonra çeki elinde bulunduran ve aynı zamanda "karşılıksızdır" işlemi yapılmadan önceki dönemde geçerli ve meşru ciranta olan kişiye ait olduğunun gözetilmemesi, bozmayı gerektirmiştir.

DAVA : İlk Derece Mahkemesince verilen hükme karşı istinaf kanun yoluna başvurulmakla, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya incelenip görüşüldü:

İcra İflas Kanununun 349/2. maddesine göre iki tarafta tayin olunan gün ve saatte icra mahkemesinin huzuruna gelmeye veya vekil göndermeye mecburdur. CMK.nın 195. maddesine göre ise suç yalnız veya birlikte adli para cezasını veya müsadereyi gerektirmekte ise sanık gelmese de duruşma yapılabilir. Bu gibi hallerde sanığa gönderilecek davetiyede, gelmese de duruşmanın yapılacağı yazılır. İİK.nın 349/5. maddesine göre, maznun, şikayeti alan veya istinabe edilen icra mahkemesinin huzuruna gelmez veya müdafii göndermez ise yahut bizzat bulunmasına lüzum görülürse zabıta marifeti ile getirilir. Bu suretle de bulundurulmazsa muhakeme gıyabında görülür.

Bu açıklamalara göre, sanığın üzerine atılı suç 5941 Sayılı kanununun 5. Maddesinde düzenlenen üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içerisinde ibrazında, çek ile ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu olup, adli para cezası ile yaptırım altına alınmıştır. Bu nedenle, İİK.nın 349/5 ve CMK.nın 195. maddeleri uyarınca kendisine, gelmese de yokluğunda duruşmanın yapılacağına ilişkin meşruhatlı davetiye usulüne uygun tebliğ edilmek şartıyla yargılama yokluğunda bitirilebilecektir. Sanığın yargılamada müdafii ile temsil edilmesi, onun duruşmadan haber edilme ve bu şekilde duruşmada hazır olma imkanından yoksun bırakılması sonucunu doğurmaz.

Dosyanın incelemesinde; sanığa duruşma gününü bildirir ilk davetiyenin sanığın bilinen adresine çıkarıldığı bunun iade gelmesi üzerine, ikinci kez sanığın mernis adresine tebligat çıkartılmadığı anlaşılmıştır.

7201 Sayılı TK'nın 21/1 ve 21/2 maddelerine uygun tebligat yapılmadan sanığın yokluğunda yargılama yapılarak hüküm kurulması bozma nedeni kabul edilmiştir.

Kabule göre de;

1-)Çekte karşılıksız işleminin nasıl yapılacağı 5941 Sayılı Kanunun 3/4 maddesinde düzenlenmiştir. Burada düzenlenen şekil şartları muhatap bankaya yapılan ibrazlarda geçerli olup, 5941 Sayılı yasanın 8. maddesinde "Hesaben Ödeme" başlığı altında düzenlenen, çekin takas odasına ibrazında geçerli değildir. Kanun koyucu takasta da bu şekil şartlarını arasaydı ya takasla ilgili maddeye bir hüküm koyar, ya 5941 Sayılı kanunun 3/4 maddesine atıf yapar ya da takasla ilgili düzenlemeyi çekin ibrazının şekil şartlarını düzenleyen maddeden önce düzenlerdi.

5941 Sayılı Çek Kanunu'nun 1/2. Maddesine göre Çek kanununda hüküm bulunmayan hâllerde genel hükümler uygulanır. Bu maddenin atıf yaptığı genel hükümlerin bulunduğu kanun, çekle ilgili düzenlemelerin yapıldığı 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'dur.

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 808. maddesine göre zamanında ibraz edilmiş olan çekin ödenmemiş olduğu ve ödememe hâli;

a-) Resmî bir belge, “protesto” ile,

b-) Muhatap tarafından, ibraz günü de gösterilmek suretiyle, çekin üzerine yazılmış olan tarihli bir beyanla,

c-) Bir takas odasının, çek zamanında teslim edildiği hâlde ödenmediğini tespit eden tarihli bir beyanıyla tespit edilebilir.

Çekin ödenmediği TTK 808. maddede belirtilen şekillerden biri ile tespit edildikten sonra, hamil; cirantalar, düzenleyen ve diğer çek borçlularına karşı başvurma haklarını kullanabilir.

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 798. Maddesine göre Çekin bir takas odasına ibrazı ödeme için ibraz yerine geçer.

Zaten, hamilin çeki takas odasına ibrazı fiilen mümkün değildir. Takas odalarında işlemler iki şekilde yapılır: Ya çek kendilerine ödeme için ibraz edilen banka temsilcileri takas odasında yapılan toplantıya katılır ya da çek muhatap banka dışında başka bir banka şubesine ödeme için ibraz edildiğinde banka yetkililerince elektronik ortamda provizyon sorularak yapılır. Bu işlemler sonucunda, çekin muhatap bankaca herhangi bir nedenle ödenmeyeceğinin anlaşılması halinde, muhatap bankanın ödememe nedeni takas odası ilgililerince çekin üzerine tarih atılarak yazılır (TTK. Md. 808) ve bu kişilerce imzalanır. Daha sonra takas odasına ödeme için ibrazda bulunan bankaya iade edilir. Muhatap bankanın takas odasındaki temsilcisinin çek üzerine yazılan bu beyanı imzalama zorunluluğu yoktur. İmzalanmamış olsa dahi, takas odası ilgililerince imzalanan resmi nitelikteki bu beyan muhatap bankanın beyanı gibi hüküm ve sonuç doğurur. (TTK madde 808/1.c). Zaten çeki hamilden alıp takas odasına götüren banka yetkilisi takas odasının beyanını imzalarken hamil adına vekaleten imzalar.

İlk Derece Mahkemesince çeklerin müşteki tarafından bankaya ibraz edilmediği, şikayet hakkının ibraz eden hamile ait olduğu gerekçesiyle şikayete konu çek bakımından davanın düşürülmesine karar verilmesi,

2-)Yargıtay 19. Ceza Dairesinin 10/05/2018 tarih ve 2018/3072 Esas ve 2018/5874 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere şikayet hakkının; çeki tahsil amacıyla bankaya ibraz eden hamil ile "karşılıksızdır" işlemi yapıldıktan sonra çeki elinde bulunduran ve aynı zamanda "karşılıksızdır" işlemi yapılmadan önceki dönemde geçerli ve meşru ciranta olan kişiye ait olduğunun gözetilmemesi,

Hukuka aykırı,

Müşteki vekilinin istinaf başvurusu yerinde görülmüş olmakla, bu aykırılıklar sebebiyle Hükmün 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 289/1-e ve 280/1-d maddeleri uyarınca BOZULMASINA,

Kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine,

SONUÇ : CMK.nın 286/1. Maddesi uyarınca, 30.05.2019 tarihinde KESİN olarak oy birliği ile karar verildi.

Yorum Gönderme

0 Yorumlar